ذبيح الله صفا

326

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

منظومهء ديگر شهنشاه‌نامهء تبريزى است در ذكر احوال چنگيز مغول و جانشينان او تا سال 738 هجرى . ناظم اين منظومه شاعريست بنام احمد تبريزى كه در قرن هشتم و بعهد سلطان ابو سعيد بهادر خان ( 716 - 736 هجرى ) مىزيسته و شهنشاه‌نامه را در 18000 بيت ببحر متقارب بنام ابو سعيد ساخته و تاريخ خانان مغول را از آغاز كار آنان تا عهد هلاگو و همچنين تاريخ ايلخانان ايران را تا سلطان ابو سعيد در آن مذكور داشته است . ازين كتاب نسخه‌يى مورخ بسال 800 هجرى در كتابخانهء بريتيش ميوزيوم ( موزهء بريتانيا ) موجود و در آن نسخه موسومست به « چنگيزنامه » و حال آنكه شاعر خود آن را « شهنشاه‌نامه » نام نهاده است « 1 » . منظومهء ديگر غازان‌نامه است كه بنابر آنچه در مقدمهء نسخه‌يى از آن آمده از نور الدين بن شمس الدين محمد بود كه باز بنابر همان مقدّمه از معاصران سلطان محمود غازان خان ( 694 - 703 هجرى ) بوده و بعدها نيز مدتى زيسته و منظومهء خود را در سال 763 بنام سلطان اويس بن شيخ حسن بزرگ كه از سال 757 تا 777 هجرى حكومت مىكرد ، ساخته است . ازين منظومه ادوارد برون نسخه‌يى مورخ بتاريخ 873 داشت كه براى كتابخانهء اوزون حسن تركمان استنساخ شده و ناظم در مقدمهء منثورى كه بر آن افزوده شرح داده است كه در دربار غازان خان وظيفه‌يى داشته و سلطان اويس دوباره آن را دربارهء او مقرّر كرده است . اين منظومه مشتمل است بر ده هزار بيت ببحر متقارب « 2 » .

--> ( 1 ) - ناظم گويد : شهنشاه‌نامه نهم نام اين * بنام شهنشاه روى زمين و مراد او ازين « شهنشاه روى زمين » سلطان ابو سعيد بهادر خانست . دربارهء اين منظومه رجوع شود به : حماسه‌سرايى در ايران 357 - 358 ( 2 ) - رجوع شود به از سعدى تا جامى ، ترجمه از مجلد سوم تاريخ ادبيات فارسى برون بوسيلهء آقاى على اصغر حكمت ، چاپ دوم ص 147 - 148